Keluarga tiri dalam poligami: ibu tiri, anak tiri, adik-beradik seayah dan mahram

1Istilah asas

• Ibu tiri — isteri bapa yang bukan ibu kandung. Dalam keluarga poligami, setiap isteri bapa ialah ibu tiri kepada anak-anak isteri yang lain.
• Bapa tiri — suami ibu yang bukan bapa kandung.
• Anak tiri — anak pasangan daripada perkahwinan lain. Anak tiri perempuan disebut rabibah.
• Adik-beradik seayah — berkongsi bapa yang sama tetapi berlainan ibu; seibu — berkongsi ibu yang sama tetapi berlainan bapa.

2Mahram kerana perkahwinan (musaharah)

• Isteri bapa haram dinikahi oleh anak lelaki bapa itu (Surah an-Nisa' 4:22). Pengharaman ini berlaku dengan akad nikah bapa, dan kekal walaupun bapa telah menceraikannya atau meninggal dunia.
• Anak tiri perempuan (rabibah) menjadi mahram kepada suami ibunya hanya jika suami itu telah bersama (bersetubuh dengan) ibunya. Jika dia menceraikan ibu itu sebelum bersama, anak itu tidak menjadi mahram (Surah an-Nisa' 4:23).
• Ibu mertua menjadi mahram kepada suami dengan akad nikah dengan anaknya (Surah an-Nisa' 4:23).
• Isteri anak kandung (menantu perempuan) haram dinikahi oleh bapa mertua (Surah an-Nisa' 4:23).
• Adik-beradik seayah dan seibu ialah mahram kerana nasab, sama seperti adik-beradik seibu sebapa.

Akta Undang-Undang Keluarga Islam (Wilayah-Wilayah Persekutuan) 1984 s.9 juga menyenaraikan pertalian yang menghalang perkahwinan; enakmen negeri mempunyai peruntukan serupa. Untuk huraian lanjut lihat Mahram.

3Jadual mahram dalam keluarga poligami

Contoh: Ahmad mempunyai dua isteri, Aminah dan Salmah. Aminah membawa seorang anak lelaki daripada perkahwinan terdahulu.

4Aurat dan batas pergaulan di rumah

• Antara lelaki dan wanita yang bukan mahram — contohnya isteri kedua dan anak lelaki baligh isteri pertama daripada suami terdahulu — aurat wajib dijaga dan berdua-duaan (khalwat) dielakkan.
• Atur bilik tidur dan ruang peribadi supaya anak-anak yang sudah baligh dan bukan mahram tidak berkongsi bilik.
• Jika keluarga tinggal berdekatan atau bercuti bersama, terangkan hubungan mahram kepada anak-anak dengan bahasa yang mudah.
• Hormati ruang peribadi setiap isteri dan anak; jangan masuk ke bilik orang lain tanpa izin.

5Membina hubungan baik

• Adil: layan anak tiri dengan adil dan jangan bezakan mereka dengan anak sendiri dalam kasih sayang dan layanan harian.
• Jangan memburukkan ibu atau bapa kandung mereka; anak itu akan memikul luka tersebut lama.
• Beri masa: hubungan dengan anak tiri, terutama remaja, mengambil masa untuk dibina.
• Bapa memainkan peranan utama: dia yang perlu memastikan setiap anak dan setiap isteri dihormati dalam setiap rumah.

6Nafkah anak dan anak tiri

• Seorang lelaki wajib menanggung nafkah anak-anaknya sendiri — tempat tinggal, pakaian, makanan, rawatan dan pendidikan yang munasabah mengikut kemampuannya — sama ada anak itu dalam jagaannya atau jagaan orang lain, kecuali perjanjian atau perintah mahkamah menetapkan sebaliknya (Akta 303 s.72(1)).
• Jika seorang lelaki telah menerima anak orang lain sebagai ahli keluarganya (contohnya anak tiri), dia wajib menanggung nafkah anak itu selagi ia masih kanak-kanak, setakat mana ibu bapa anak itu gagal berbuat demikian (s.78(1)).
• Kewajipan itu berakhir jika anak itu diambil semula oleh ibu atau bapanya (s.78(2)), dan perbelanjaan yang dikeluarkan boleh dituntut semula daripada bapa atau ibu anak itu (s.78(3)).

Seksyen di atas ialah bagi Wilayah Persekutuan; enakmen negeri mempunyai peruntukan serupa. Untuk tuntutan nafkah, sila semak peraturan terkini di Mahkamah Syariah negeri anda.

7Pusaka, wasiat dan hibah

• Anak tiri tidak mewarisi daripada ibu tiri atau bapa tiri melalui faraid, kerana tiada hubungan nasab antara mereka.
• Adik-beradik seayah dan seibu boleh menjadi waris antara satu sama lain mengikut keadaan dalam faraid.
• Ibu atau bapa tiri yang ingin memberi harta kepada anak tiri boleh berbuat demikian melalui hibah semasa hidup, atau wasiat yang tidak melebihi satu pertiga harta bersih. Lihat Faraid keluarga dan rujuk pejabat mufti atau Mahkamah Syariah negeri anda untuk dokumen yang sah.

8Bila perlu mendapatkan bantuan

Ketegangan dalam keluarga tiri adalah biasa. Jika ia berpanjangan — anak menarik diri, pertengkaran berterusan, atau isu nafkah tidak selesai — dapatkan kaunseling keluarga lebih awal. Lihat Direktori kaunseling; untuk tuntutan yang sudah di mahkamah, lihat Sulh.

Sources & references