Sulh (perdamaian) di Mahkamah Syariah: langkah demi langkah

1Apa itu sulh

Sulh bermaksud perdamaian — penyelesaian yang dicapai melalui rundingan antara pihak yang bertikai. Al-Quran menyebut bahawa perdamaian itu lebih baik (Surah an-Nisa' 4:128), dan menyuruh dihantar pendamai daripada keluarga suami dan keluarga isteri apabila dikhuatiri berlaku perpecahan (Surah an-Nisa' 4:35).

Di Mahkamah Syariah, sulh ialah satu peringkat rasmi: pihak-pihak berunding di hadapan seorang pegawai sulh, dan jika bersetuju, persetujuan itu menjadi perintah mahkamah.

2Asas undang-undang

• Sulh boleh diadakan pada mana-mana peringkat prosiding untuk menyelesaikan pertikaian, mengikut kaedah yang ditetapkan atau, jika tiada kaedah, mengikut Hukum Syarak — Akta Tatacara Mal Mahkamah Syariah (Wilayah-Wilayah Persekutuan) 1998 (Akta 585) s.99.
• Penghakiman persetujuan — termasuk sulh — boleh direkodkan oleh mahkamah pada bila-bila masa (Akta 585 s.131).
• Akta 585 terpakai di Wilayah Persekutuan (Kuala Lumpur, Putrajaya dan Labuan). Setiap negeri mempunyai enakmen tatacara mal mahkamah syariah sendiri dengan peruntukan serupa — sila semak peraturan terkini di Mahkamah Syariah negeri anda.

3Kes yang biasa dibawa ke sulh

Tuntutan mal keluarga yang lazim dirundingkan termasuk:

• nafkah isteri, nafkah idah dan nafkah anak, termasuk tunggakan;
• hadhanah (hak jagaan) dan jadual lawatan anak;
• harta sepencarian;
• mut'ah dan mas kahwin yang tertunggak.

Tidak semua pertikaian sesuai diselesaikan secara sulh, dan sesetengah perkara memerlukan keputusan hakim. Pegawai sulh atau mahkamah akan menentukan perkara yang boleh dirundingkan dalam kes anda.

4Langkah demi langkah

1. Failkan tuntutan di Mahkamah Syariah yang berbidang kuasa.
2. Notis sulh — mahkamah menetapkan tarikh Majlis Sulh dan menyerahkan notis kepada pihak-pihak.
3. Hadir ke Majlis Sulh — sesi dipengerusikan oleh pegawai sulh, yang membantu kedua-dua pihak berbincang secara teratur.
4. Rundingan — setiap pihak menyatakan tuntutan dan tawaran; beberapa sesi mungkin diperlukan.
5. Perjanjian persetujuan — jika semua atau sebahagian isu dipersetujui, terma ditulis dan ditandatangani.
6. Direkodkan sebagai perintah — perjanjian dibawa kepada hakim untuk direkodkan sebagai penghakiman persetujuan (Akta 585 s.131), dan ia boleh dikuatkuasakan seperti perintah mahkamah yang lain.

5Jika sulh gagal

Jika tiada persetujuan, atau hanya sebahagian isu dipersetujui, perkara yang belum selesai diteruskan ke perbicaraan. Hakim akan mendengar keterangan dan memutuskan mengikut undang-undang dan Hukum Syarak. Kegagalan sulh tidak menjejaskan hak anda untuk meneruskan tuntutan.

6Beza sulh, jawatankuasa pendamai dan hakam

• Sulh — rundingan di hadapan pegawai sulh dalam prosiding mal (nafkah, hadhanah, harta dan lain-lain). Hasilnya perjanjian yang direkodkan sebagai perintah.
• Jawatankuasa pendamai — dalam permohonan cerai, jika pihak satu lagi tidak bersetuju atau ada kemungkinan berdamai, mahkamah melantik jawatankuasa yang dipengerusikan seorang Pegawai Agama dengan seorang wakil bagi suami dan seorang bagi isteri, sebaik-baiknya kerabat terdekat (Akta 303 s.47(5)–(6)). Jawatankuasa berusaha mendamaikan dalam tempoh enam bulan atau tempoh lanjutan yang dibenarkan mahkamah (s.47(9)). Peguam syarie tidak boleh hadir di hadapan jawatankuasa, dan pihak tidak boleh diwakili selain oleh ahli keluarga tanpa kebenaran jawatankuasa (s.47(12)).
• Hakam — jika mahkamah berpuas hati berlaku pertengkaran berterusan (syiqaq), ia boleh melantik dua hakam, seorang bagi suami dan seorang bagi isteri (Akta 303 s.48(1)). Jika diberi kuasa penuh oleh pihak masing-masing, hakam boleh melafazkan satu talak di hadapan mahkamah dengan kebenaran mahkamah (s.48(5)).

Seksyen-seksyen di atas ialah bagi Wilayah Persekutuan; enakmen negeri mempunyai peruntukan yang serupa dengan nombor seksyen yang mungkin berbeza.

7Persediaan sebelum Majlis Sulh

• Dokumen: sijil nikah atau cerai, sijil kelahiran anak, slip gaji, penyata bank dan bukti perbelanjaan anak.
• Senarai tuntutan: jumlah yang anda minta dan asasnya — contohnya kos persekolahan dan rawatan anak.
• Fikirkan alternatif: jadual bayaran, pembahagian kos, atau jadual lawatan yang anda boleh terima.
• Adab: bercakap dengan tenang dan hormat; tumpukan kepada kepentingan anak.
• Baca setiap terma perjanjian sebelum menandatangani. Jika ragu, minta masa atau dapatkan nasihat peguam syarie.

8Arahan amalan JKSM berkaitan sulh

Jabatan Kehakiman Syariah Malaysia (JKSM) telah mengeluarkan arahan amalan yang mengatur proses sulh, antaranya:

• Arahan Amalan JKSM No. 5 Tahun 2015 — penyerahan notis sulh secara pos berdaftar akuan terima (A.R.).
• Arahan Amalan JKSM No. 7 Tahun 2015 — penyeragaman proses kerja dan carta aliran sulh di Jabatan Kehakiman Syariah dan Mahkamah Syariah negeri seluruh Malaysia.
• Arahan Amalan JKSM No. 6 Tahun 2020 — keutamaan pengendorsan melalui laluan pantas bagi perjanjian persetujuan yang berjaya diselesaikan melalui Majlis Sulh.
• Arahan Amalan JKSM No. 5 Tahun 2024 — perjanjian penyelesaian atau persetujuan yang dibuat oleh pihak-pihak, peguam syarie dan pegawai sulh atau pengantara tidak perlu dirujuk ke Majlis Sulh pada peringkat awal.

Pemakaian arahan amalan bergantung pada penerimaannya oleh setiap negeri — sila semak di Mahkamah Syariah negeri anda.

Sources & references