Enakmen keluarga Islam negeri: 14 undang-undang, teks dan asal-usulnya

Setiap enakmen digubal oleh badan perundangan negerinya sendiri, dan Akta 303 digubal oleh Parlimen bagi Wilayah-Wilayah Persekutuan. Ayat penggubalan setiap enakmen, bersama tarikh perkenan, tarikh warta dan tarikh kuat kuasa seperti tercatat pada sumbernya, dipetik dalam kotak asal-usul pada halaman setiap negeri.

Asas perlembagaan bagi pembahagian kuasa antara Persekutuan dan negeri tidak dibaca dalam semakan ini, jadi ia tidak dihuraikan di sini.

Tiga negeri yang berbeza daripada model Akta 303

• Terengganu (s.22). Satu ayat sahaja: kebenaran bertulis daripada “Hakim Syarie”. Tiada syarat tersenarai, tiada iqrar, tiada panggilan kepada isteri, tiada perintah sampingan. Hukuman s.126: denda tidak melebihi RM2,000 atau penjara tidak melebihi satu tahun atau kedua-duanya. Teks ini diambil daripada salinan bukan rasmi; sila semak dengan warta.
• Perlis (s.23, seperti dipinda oleh Enakmen A19/2008). Empat syarat itu ada, tetapi s.23(5) menghendaki Mahkamah memanggil pemohon sahaja, dan tiada subseksyen untuk menyampaikan permohonan kepada isteri sedia ada. Sembilan subseksyen; perintah sampingan ialah s.23(9), bukan s.23(10).
• Sarawak (s.21). Empat syarat itu ialah s.21(5)(a)–(d). Seksyen 21(10) memberi nafkah kepada isteri sedia ada dan orang tanggungan, atas kehendak Mahkamah sendiri, tetapi tiada kuasa pembahagian aset. Hukuman s.127: denda tidak melebihi RM3,000 atau penjara tidak melebihi dua tahun atau kedua-duanya.

Di sepuluh negeri yang lain (Selangor, Johor, Kedah, Kelantan, Melaka, Negeri Sembilan, Pahang, Perak, Pulau Pinang dan Sabah), seksyennya ialah s.23 dengan sepuluh subseksyen: permohonan dan iqrar di s.23(4), empat syarat di s.23(5)(a)–(d), penyampaian kepada setiap isteri sedia ada dan bakal isteri di s.23(6), dan perintah sampingan di s.23(10). Kesalahannya ialah s.124, kerana s.123 dalam enakmen-enakmen itu ialah seksyen rayuan.

Syarat (c): teks Inggeris negeri berbunyi “fair treatment” (teks Melayu: “layanan yang adil” atau “layanan adil”), manakala Akta 303 s.23(4)(c) berbunyi “equal treatment”.

Seksyen poligami dalam enakmen yang dibaca hanya menyebut “Mahkamah” (Terengganu s.22: “Hakim Syarie”). Seksyen 2 mentakrifkan “Mahkamah” sebagai Mahkamah Rendah Syariah atau Mahkamah Tinggi Syariah, mengikut mana-mana yang berkenaan; di Kelantan takrif itu merujuk kepada Enakmen Pentadbiran, dan di Sarawak ia turut menyebut Mahkamah Rayuan Syariah. Enakmen keluarga itu sendiri tidak menetapkan bahawa permohonan poligami didengar di Mahkamah Tinggi Syariah.

Permohonan poligami didengar di Mahkamah Tinggi Syariah berdasarkan Arahan Amalan JKSM No. 14 Tahun 2006, “Kuasa Membicarakan Kes Poligami Di Bawah Seksyen 23 Akta/Enakmen/Ordinan Undang-Undang Keluarga Islam Negeri-Negeri”, bertarikh 12 April 2006 dan ditujukan kepada Ketua-Ketua Hakim Syarie negeri. Teksnya, yang dibaca pada 14 Oktober 2026, menyatakan bahawa bidang kuasa membicarakan kes poligami, pembahagian harta sepencarian dan perkara berkaitan di bawah seksyen 23 “hendaklah dibicarakan di Mahkamah Tinggi Syariah”, berkuat kuasa mulai 1 Jun 2006. Ia ialah arahan amalan, bukan seksyen enakmen. Sahkan peringkat mahkamah di kaunter Mahkamah Syariah negeri anda.

Setiap teks enakmen asal yang disimpan menyatakan 18 tahun bagi lelaki dan 16 tahun bagi perempuan, kecuali dengan kebenaran bertulis Hakim Syarie: s.8 di dua belas negeri dan dalam Akta 303, dan s.7 di Sarawak. Di Selangor, teks enakmen pindaan A56 dibaca pada 14 Oktober 2026: sejak 18 Mac 2019, umur minimum ialah 18 tahun bagi lelaki dan perempuan, kecuali dengan kebenaran bertulis Hakim Syarie (Warta Kerajaan Negeri Selangor, 18 Oktober 2018). Di Kedah, enakmen pindaan 2022 dan 2024 berkuat kuasa sejak 1 Ogos 2025. Laporan akhbar menyatakan pindaan itu menaikkan umur perempuan kepada 18 tahun, tetapi teksnya belum dibaca, jadi bagi Kedah laman ini tidak menyatakan mana-mana angka sebagai undang-undang semasa.

Dewan Undangan Negeri Kelantan meluluskan rang undang-undang keluarga Islam baharu pada 11 November 2025, yang dilaporkan mengandungi 11 bahagian, 178 seksyen dan 6 jadual, untuk menggantikan Enakmen 6 Tahun 2002. Setakat 14 Oktober 2026, pewartaan dan tarikh kuat kuasanya tidak ditemui, dan teksnya tidak diperoleh. Sehingga notis kuat kuasa ditemui, Enakmen 2002 (s.23; s.124) ialah undang-undang yang dibaca di sini.